كيش شخصيتي، عامل بقاي حاكمان آسياي مركزي بر مسند قدرت
خبرگزاري فارس: شخصيتپرستي بهعنوان يك خصوصيت قديمي كشورهاي حوزه آسياي مركزي پديده جديدي ميان اين كشورها نيست اما پس از فروپاشي شوروي و روي كارآمدن رؤساي جمهور در اين مناطق نمودي ديگر يافته است.
به گزارش فارس،
شخصيتپرستي به وسيلهاي براي مركزيت دادن فضاي سياسي در كشورهاي آسياي
مركزي تبديل شده است و در حال حاضر كار به جايي رسيده كه تملقگويي نهتنها
در سطوح پائين بلكه در سطح وزيران و معاونان وزير و رهبران منطقهاي و
ناحيهاي هم توسعه زيادي يافته است.
مهمانان شركت كننده در نشست كارشناسي پيرامون دلايل كيش شخصيتي رهبران
آسياي مركزي در آستانه پايتخت قزاقستان بر اين باورند كه در تمام كشورهاي
آسياي مركزي بهجز قرقيزستان، كيش شخصيتي در رؤساي جمهور قدرتطلب فعلي
ايجاد شده و وجود دارد. آنان در پي پاسخ به اين سؤال برآمدهاند كه خالقان
يا بهوجود آورندگان شخصيت پرستي رؤساي جمهور در آسياي مركزي چهكساني
هستند؟ آيا احتمال آن وجود دارد كه به تقليد از آنچه در تركمنستان اتفاق
افتاد، در آينده رؤساي جمهور فعلي جانشينان مشابهي داشته باشند؟
قزاقستان
"سيد احمد كوتيقدم " كارشناس مسائل سياسي قزاقستان در اينباره
ميگويد: قزاقستان گزينههاي متفاوت زيادي داشت تا مسير ديگري را انتخاب
كند. منظور حضور ديگر افرادي بود كه با سابقه مديريتي برجسته توانايي رهبري
بالايي را نيز با خود به همراه داشتند. به عنوان مثال، "ائول بيكاف " و
"اريك آسانبايف " اولين و آخرين معاونان رئيس جمهور كه رهبران و شخصيتهاي
بسيار توانا و قدرتمندي بودند اما آنان از اصول ماكياوليستي در سياست غافل
ماندند و عدم انعطاف پذيري آنان در برخورد با مسائل فضا را براي سبقت
گرفتن "نورسلطان نظربايف " باز گذاشت و وي هماكنون مدت بيش از 20 سال است
كه بر قزاقستان حكومت ميكند.
وي در ادامه افزود: نورسلطان نظربايف بهطور ماهرانهاي تمام رقباي
بالقوه خود را از ميان برداشت. اين افراد را بدون اينكه اجازه دهد آنها
براي خود در كشور شهرتي بهدست آورند از صحنه سياست حذف كرد. اين در حالي
است كه وي هماكنون تمام منابع قدرت را در دست داشته و از آن براي از بين
بردن اپوزيسيون استفاده ميكند.
كوتيقدم ميگويد: اكنون كار به جايي رسيده است كه نظربايف نه تنها
اختيارات رياست جمهوري بلكه اختيار تمام دادگاهها در صلاحيت وي بوده و
اوست كه قاضيان تمام سطوح را منصوب ميكند. اين وضع به ساختمان پارلمان نيز
كشيده شده است بهطوري كه نمايندگان پارلمان قزاقستان تنها پيرو يك حزب
يعني "حزب نور اُتان " هستند. نور به تقليد از "نورسلطان " و "اُتان "
به معني "وطن " است كه گويا وطن ما تنها از آنِ يك نفر است و اين جريان
همچنان ادامه دارد.
كوتيقدم در پاسخ به سؤالي مبني بر تاثير تحولات كشورهاي عربي بر شخص
رئيس جمهور قزاقستان خاطرنشان كرد: حوادث و تحولات كشورهاي عربي مقامات
دولتي قزاقستان را بسيار نگران كرد و آنان را به تلاش براي بهبود وجهه خود
وادار كرد اما متاسفانه بازهم در اين حركات تنها به ظواهر امر بسنده شد و
اصلاحات عميقي را در پي نداشت.
نظربايف اكنون تمامي سياست مداران برجسته و صاحب نظر را سركوب كرده است
بهطوري كه در اطراف وي تنها افرادي ضعيف و فرمانبردار باقي ماندهاند كه
هيچ اميدي به آنان نميرود.
اين در حالي است كه وضعيت كشور روز به روز حالت پيچيدهتري به خود ميگيرد و مشكلات مالي به همراه گرايشات قبيلهاي افزايش مييابد.
بنابراين به نظر من، چنانچه نظربايف نتواند افراد نسبتاً قوي را در
اپوزيسيون و نزد خود تربيت نمايد، پس از رفتن او شاهد بينظمي فراگيري
خواهيم بود. اصولاً، هركسي بر سر كار حاضر شود، حضور وي به درازا نخواهد
كشيد. نه تنها اپوزيسيون بلكه رقباي درون حكومتي هم ياراي مقابله با مشكلات
20ساله را نخواهند داشت. آن زمان خواهد بود كه مبارزه سختي بين قبايل شروع
خواهد شد كه به نظر ميرسد حدود چندين سال به طول خواهد انجاميد.
بسياري از دولتمردان فعلي نگران اين هستند كه بعد از نظربايف چه
اتفاقي خواهد افتاد؟ هيچكس و حتي خود نظربايف نيز نميتواند به اين سؤال
پاسخ دهد. اما چنانچه طي 2-3 سال آينده وي به افراد توانا نه تنها در
دستگاه حكومتي فعلي بلكه در اپوزيسيون نيز اجازه فعاليتهاي سياسي ندهد،
سرنوشتي بحراني در انتظار قزاقستان خواهد بود.
تاجيكستان
"ليديا ايساموا " فعال سياسي تاجيك از ديگر شركت كنندگان نشست بررسي
دلايل شكل گيري كيش شخصيتي بين رهبران كشورهاي آسياي مركزي ميگويد:
متأسفانه مردم تاجيكستان در سكوت و بدون هيچ چون و چرايي هر آنچه را حكومت
انجام ميدهد، ميپذيرند. از ويژگيهاي حكومت تاجيكستان انقياد سرسخت،
اطاعت همهجانبه و رعايت شديد سلسله مراتب است.
وي در ادامه ميگويد: نظام سياسي حاكم بر تاجيكستان همچون سلسله مراتب
قبيلههاي حاكم بهصورت شاه و وزير عمل ميكند. به اعتقاد من، رهبري در
تاجيكستان برابر با توتاليتاريسم يا تماميت خواهي است. رهبر در تاجيكستان
به عنوان رهبر كاريزماتيك نشان داده ميشود كه كتاب مينويسد، در مسابقه
دوي راهپيمايي شركت ميكند، با مردم ملاقات ميكند، به يتيمخانهها سر
ميزند و براي توسعه ورزش ياريرسان است. يعني شخصيت وي طوري جلوه داده
ميشود كه گويا وي انساني توانمند و مردم دوستي است كه حتي وي را با نام
پدر ملت نيز خطاب ميكنند.
ايساموا همچنين در خصوص آينده سياسي كشورش معتقد است كه عليرغم اينكه
بايستي انتخابات رياست جمهوري بعدي در سال 2014 برگزار شود، فعلاً هيچ
كانديداي واقعي براي اين مقام در كشور وجود ندارد. طبق قانون اساسي،
"امامعلي رحمان " بيش از اين مدت حق ندارد نامزد رياست جمهوري شود و اكنون
مسئلهاي كه مطرح است اين است كه چهكسي جانشين وي خواهد بود؟
در همين حال، شايع شده است كه پسر ارشد وي، رستم، آماده است اين مقام
را بهعهده بگيرد. اما طبق قانون اساسي كشور فردي با سن حداقل 35 سال
ميتواند نامزد رياست جمهوري شود در حالي كه رستم در سال 2014 به 26سالگي
خواهد رسيد. اكنون مشخص نيست كه آيا رفراندوم تمديد مدت رياست جمهوري (براي
اينكه رئيس جمهور فعلي بتواند يك دوره ديگر حكومت كند) برگزار خواهد شد و
يا اينكه از طريق همين رفراندوم اصلاحاتي اعمال شود كه يك شهروند 25ساله
بتواند عهدهدار اين مقام شود. بههرحال و با توجه به حاكميت قومگرايي
داخل تاجيكستان، استبداد و قدرت طلبي همچنان پس از سال 2014 نيز ادامه
خواهد يافت.
تركمنستان
"تاجيگل بيگمدوا " كارشناس حقوقي و از مدافعان حقوق بشر در تركمنستان
در پاسخ به سؤالي مبني بر اينكه: "آيا پس از كسب استقلال، "كيش
تركمنباشي " پديدهاي جديد در تركمنستان بوده است و يا اين پديده ريشه
تاريخي دارد؟ " چنين پاسخ ميدهد: پيششرطهاي شكلگيري كيش شخصيتي در
تركمنستان آنجايي بود كه اين كشور انتظار نداشت با چنين سرعتي مجبور به
اعلام استقلال شود. در همين حال بود كه "نيازف " از سمت دبير كميته مركزي
حزب كمونيستي تركمنستان به سمت رياست جمهوري منصوب شد. در اين زمان كيش
شخصيتي شروع به شكلگيري كرد.
به اعتقاد بيگمدوا، با وجودي كه در سال 2007 حكومت عوض شد اما متأسفانه
تمام عناصر كيش شخصيتي همچنان باقي ماند. دليل چنين شخصيت پرستي نيز اعمال
رهبران گذشته در ستايش از خود بوده است كه توانستهاند نعمات مادي، امتياز
و مقامهاي بسياري از اين طريق كسب كنند. بنابراين عناصر شكلگيري كيش
شخصيتي در تركمنستان از پيش توسط خود مقامات كارگرداني ميشده است.
بيگمدوا همچنين در خصوص آينده سياسي كشورش ميگويد: متأسفانه نميتوانم
قطعاً بگويم كه حكومت تركمنستان عوض خواهد شد يا خير. دليل آن عدم وجود
جامعه مدني فعال در اين كشور است. حكومت در اين كشور مستبد بوده و تمام
ساختارها از جمله نيروي انتظامي و نيروهاي مشابه در برخورد با مخالفان
هوشيار هستند.
ازبكستان
"دلارام اسحاقآوا " ديگر كارشناس مسائل سياسي ازبكستان در پاسخ به
سؤال پيششرطهاي كيش شخصيتي "اسلام كريماف "، چنين اظهار داشت كه هنگامي
كه تمام جمهوريهاي شوروي سابق شروع به كسب استقلال كردند، در كشور
ازبكستان نيز فردي بر سر كار آمد كه سالها يكي از فعالين حزب كمونيستي
بوده است. وي در آن زمان سمت دبير اولي حزب كمونيستي ازبكستان را داشت و
جزء افرادي بود كه جاهطلبي، بلندهمتي و تمام جنبههاي منفي حزب كمونيست آن
دوره و آنچه را مخصوص حكومت شوروي بود، جذب كرده بود. بعيد به نظر ميرسد
كه افرادي چون او بتوانند جهانبيني خود را عوض كنند.
اسحاقآوا معتقد است كه كيش شخصيتي كريماف را خود مردم ازبك بهوجود
آوردهاند. چنانچه خود مردمان ازبك، تاجيك يا تركمن خواهان آن نبوده باشند
يا مردم تحمل آن را نميداشتند، به هيچ وجه اجازه نميدادند كه هيچ فردي
چنين ظلمي در حق مردم خود روا دارد. تا زماني كه مردم تحمل كنند، اين افراد
به كارشان ادامه خواهند داد. تا زماني كه مردم سكوت كنند، اين افراد از
اين وضعيت سوء استفاده خواهند كرد و كيش شخصيتي خود را محكمتر خواهند
ساخت.
همچنين در رابطه با اينكه آيا مردم "خالق " يا "معمار " اين كيش
هستند، به نظر من بله اين مردم هستند كه باعث وجود چنين رهبراني در آسياي
مركزي شدهاند. همه ما اين سفارش را دادهايم و اكنون، خود، مزه آن را
ميچشيم.
وي در پايان با اعلام نااميدي از آينده سياسي ازبكستان خاطرنشان كرد كه
با توجه به وضعيت موجود بعيد است شخصيتي پس از اسلام كريماف، جانشين وي
شود و بخواهد زندگي مردم را بهبود داده دموكراسي را برقرار نمايد.
به احتمال زياد، فردي بسيار نزديك به كريماف بر سر كار بيايد كه در
گذشته شريك وي در جنايات هولناك گذشته باشد. تا زماني كه مردم نخواهند
وضعيت فعلي را تغيير دهند، رئيس جمهور بعدي هم همينگونه خواهد بود. وضعيت
كشور چه به لحاظ اقتصادي، سياسي و چه به لحاظ اجتماعي در شرايط نامساعدي
است و در تمامي زمينهها ركود و رخوت مشاهده ميشود. رئيس جمهور بعدي از
كريماف هم سختگيرتر خواهد بود چرا كه از عواقب آنچه ممكن است پيش آيد هراس
خواهد داشت. بنابراين معتقدم كه بعد از كريماف تبعيدها تشديد خواهد شد.
انعکاس اخبار ، یادداشت ها ، گزارشات ، پژوهش ها ، تحقیقات ، تجزیه و تحلیل های مهم پیرامون مسائل راهبردی ، استراتژیکی ، ساختار و نظام حکومتی ، سیاسی ، فرهنگی ، هنری ، اجتماعی ، اقتصادی ، تجاری ، امنیتی ، نظامی ، اشغالگران ، مهاجرت ، بهداشت و سلامت ، آمار و جمعیت ، جامعه شناسی ، تاریخ ، جغرافیا ، مذاهب ...به نقل از منابع گوناگون رسانه ای ، مطبوعات ، خبرگزاری ها ،سایت ها ، وبلاگ ها ، کارشناسان ...در باره جهان اسلام ، نهضت مسلمانان ،دیگر ادیان الهی ، جوامع ...